Mùa đông bất chợt trở về ôm lấy mùa thu chưa kịp bỏ đi, những gợn mây buồn vẫn mãi hoài ngự trị giữa bầu trời xám xịt do ảnh hưởng bởi cơn áp thấp nhiệt đới gần bờ hơn cả tuần nay. Cái rét lẫn vào cơn gió đầu mùa chưa đủ lạnh, nhưng cũng đủ làm cho những người xa xứ cảm thấy buồn buồn, nhớ nhớ về nơi chốn quê nhà thân thiết ngày xưa với những buổi theo cha đào bắt còng biển làm mắm cải thiện bữa ăn hằng ngày trong gia đình suốt khoảng đời ấu thơ gian khổ.
… Quê nhà tôi là một làng chài nhỏ bé thuộc vùng duyên hải miền Trung, nằm sát ven biển Tuy Hòa tên gọi Đông Tác. Hồi ấy, đoạn từ Mỹ Á đến Bãi Dài còn nguyên là những bãi cát trắng phau nối tiếp mọc đầy cây dại và rau muống biển; mỗi khi mùa đông tới, đây chính là nơi lý tưởng cho mấy chú còng biển (thường ở cách bờ khoảng một hai cây số) di cư vào, đào hang trú ẩn.
Mùa đông là mùa biển động, bà con làng chài không ra khơi thả lưới buông câu được nên rất nhàn rỗi; những gia đình nghèo nếu thiếu tiền đi chợ thì mắm còng chính là món ăn dễ kiếm, giúp bà con chế biến thêm vài món mặn miệng trong bữa cơm hằng ngày cho qua những ngày giá rét. Đối với lũ trẻ con lóc nhóc hiếu động và ham vui như chúng tôi, được theo người lớn đi bắt còng biển cũng là cái thú, nhiều hôm gió mưa tầm tã, người ướt như chuột lột, mình mẫy lạnh cóng nhưng ai nấy đều cảm thấy thỏa mãn sướng vui.
Còng biển thường đào hang sâu tới nửa mét, không vòng vèo lắt léo gì lắm nhưng muốn bắt được nó không hẳn là dễ, phải vừa dùng cuốc, dùng tay để đào thật nhanh, mỗi buổi chộp được khoảng năm chục con bỏ vào thùng thiếc cũng được gọi là giỏi; về nhà, nhín bớt năm mười con đem biếu hàng xóm láng giềng hoàn cảnh đơn chiếc ốm đau coi như san sẻ ít nhiều khó khổ với nhau. Mùa này còng biển không to con nhưng mình thon, thịt chắc, màu trắng, có gạch nhiều và đặc biệt là sạch vì chúng vốn không ăn tạp, chỉ ăn thuần cỏ non nên trước khi chế biến thành mắm chỉ cần bỏ vào nước rửa sạch, xỏ lòi chừng bảy, tám con vào một cái que vót nhọn rồi đem nướng; mùi chín vàng tỏa ra thơm lựng khắp nhà khiến mọi người tự nhiên cảm thấy thèm cơm, bụng đói cồn cào. Tiếp đến tách bỏ mu còng, vặt bỏ chân, chỉ để càng lớn và đem quết nhuyễn với lá é quế, xong, trộn nước mắm nhĩ giã ớt tỏi chanh đường. Sau khi chế biến xong, ta đã có một tô mắm còng màu vàng gạch, nước sền sệt, béo và mùi thơm rất đặc biệt, không phải là vị thơm của còng gió, còng cát hay cua đồng mà là một vị thơm đặc trưng của còng biển mùa biển động, ngon không chê được.
Tháng chín, tháng mười đến, cơn gió mùa đông trở về với những đợt gió se lạnh thường dừng chân bên cửa sổ, tiếng mưa rả rích ngoài hiên nhà tấu thành điệu nhạc trầm buồn man mác khiến lòng người thêm se sắt sầu thương; một tô mắm còng được đặt giữa mâm cơm nóng sốt cộng với dĩa rau lang hay rau muống luộc là một bữa ăn được gọi là “ hấp dẫn”, ngôi nhà đột nhiên ấm cúng hẳn lên làm ai cũng thấy ngon miệng, ních đến đầy bụng, bới “lủng cả nồi”.
Đối với dân nhậu thì bánh tráng nhúng, cuốn với rau sống chắm mắm còng cũng là món khoái khẩu của bà con bình dân quê tôi bên bếp lửa chiều đông mờ tối đấy bạn ạ!
Xa miền Đất Phú Trời Yên lâu ngày, được du lịch nhiều nơi, thậm chí bây giờ được may mắn qua định cư tận nước Mỹ (miền đất hứa bao người mong ước); được thưởng thức nhiều món ngon vật lạ, đặc sản của nhiều vùng miền nhưng hương vị của chén mắm còng mặn mòi ngày cũ nơi quê nhà vẫn còn mãi hoài đọng lại trong ký ức tôi…
Tháng 4/2009
ĐÔNG HẢI K9
