TIẾNG TRỐNG TRƯỜNG

Lập thu đã mươi hôm. Rải rác có những cơn mưa. Thời tiết điệu nghệ và đúng bài bản. Buổi sáng mát dịu. Ngồi trên vuông gác nhỏ nhìn qua vuông cửa sổ khói bếp nhà bên bay là là trên mái ngói, tôi tưởng tượng đấy là những vệt sương mù. Trong cái yên tĩnh ban mai này, chợt một hồi trống trường vang lên.

Đã lâu lắm tôi mới nghe lại tiếng trống trường. Bao nhiêu năm rồi sống ở thị thành với nhiều âm thanh hỗn tạp, tiếng trống trường thành nhỏ bé, bị chìm khuất, thỉnh thoảng có đó nhưng không gây cho tôi một ấn tượng nào đáng kể. Sáng nay khác hẳn, tiếng trống trường gợi nhớ cả một thời tuổi nhỏ.

Trống trường có năm lần đánh vào mỗi buổi học. Theo ngôn ngữ thời ấy là: trống đông hồi, một hồi dài ba tiếng. Hồi dài này chia làm hai đoạn, đoạn đầu thưa chậm, lại dùi, rồi chuyển đoạn sau sang nhanh hơn, nhỏ lần. Trống vô lớp, trống ra chơi chỉ có ba tiếng và trống xổ lúc tan học một hồi ngắn không lại dùi. Lại dùi, tức là đang đánh chậm, nhỏ dần, bất ngờ đánh mạnh ba tiếng theo nhịp 2/1 trước khi xổ. Ở thôn quê im vắng thoáng đãng, tiếng trống trường vang thật xa. Nghe trống đông hồi người lớn nhắc nhở con em đi học. Bà con cũng nhờ tiếng trống trường liệu định thời gian cho công việc.

Từ đời thuở nào, việc đánh trống là niềm vui thích vô cùng của tuổi học trò. Các bạn to đầu lớn xác thường được ông cai giao cho việc ấy. Đám nhỏ bé như chúng tôi khó mà tranh giành. Không đủ sức giật dùi trống, nếu giật được cũng bị cướp mất. Nhiều khi phải hạ mình năn nỉ hoặc đưa điều kiện hối lộ, hứa sẽ làm toán, vẽ, làm thủ công giúp. Muốn được đánh trống, nhiều bữa chưa kịp ăn uống gì lo đến trường sớm, lén lấy cái dùi trống đem giấu. Nghe ông cai nói “đông hồi đi”, bạn bè còn ngơ ngác tìm hỏi, ta phóng đến nện một tiếng “thùng”. Trống đông hồi đánh rất lâu, ở đoạn đầu ta có thể chạy một vòng quanh trường mới đánh tiếp tiếng thứ hai. Cũng là một cách tránh bị tranh cướp.

Vào lớp, học được một bài giơ tay xin phép thầy ra ngoài. Trở vào, cái dùi trống trong áo, bộ dạng hơi khúm núm lom khom nhưng nét mặt ngầm tự đắc, yên trí đặt nơi ngăn bàn. Thấp thỏm chỉ mong nghe thầy nói “đánh trống ra chơi” là lập tức chạy ra.

Nhớ lại tiếng trống trường, đồng thời nhớ lại bao nhiêu kỷ niệm ở trường làng. Những kỷ niệm không đâu, vặt vãnh, chuyện cãi nhau, đánh nhau, phá phách bị thầy phạt… Hình như những điều vặt vãnh không đâu ấy dễ thành kỷ niệm hơn.

Nhớ chuyện học hành, nhà thơ Thanh Tịnh có viết:

      Sau ba năm học ở trường làng

Tôi thấy lòng tôi đã mở mang

Tôi biết con bò loài nhai lại

Và tin trời đất rộng thênh thang

Cuối bài thơ ấy, Thanh Tịnh kết:

Hôm nay thôi học ở trường quê

Nhớ lại lòng tôi cảm nặng nề

Những buổi sương thu buồn ảm đạm

Trống trường vang dội phía sau đê

Thật hạnh phúc. Riêng tôi, sáng nay chợt nghe tiếng trống trường, phải mượn một chút khói nhà bên làm vệt sương thu để bâng khuâng nhớ về dĩ vãng học trò. Sao khỏi chạnh buồn!

                                               Trần Sĩ