Lần về quê ăn tết vừa rồi, anh Nguyễn Khả Thành Khoá 10 cho tôi xem Bài diễn văn về CÂU CHUYỆN LỬA TÀN của Thầy Hiệu trưởng Trần Văn Mẫn nói với các khoá sinh khoá 11 thuộc trường “ĐÊM MÃN KHOÁ” vào hạ tuần tháng sáu bảy tư. Bài này được đánh máy trên 4 trang giấy peluyafor đã vàng ố vì dính bụi thời gian.
Xin phép được post lên Blog Hội Cựu Giáo sinh và in vào Đặc San Sư Phạm để Anh Chị Em đồng môn cùng đọc, chiêm nghiệm và suy ngẫm.
Nguyên Đạt


Anh chị em khoá sinh khoá 11 thân mến,
Đêm đã khuya, lửa cũng gần tắt. Trước khi chia tay, tôi muốn nói với Anh Chị Em đôi lời trong “Câu Chuyện Lửa Tàn” đêm nay.
Nhìn khu trường với hàng thông trầm-lặng từng chứng-kiến bước chân Anh Chị Em đi về, những công-viên hoa sứ nở muộn, những dãy hành-lang heo-hút gió đông hay phơi-phới gió hè dẫn vào những căn phòng nội-trú rộn-ràng những buồn vui đèn sách và tình bạn ý quê, nghe những khi đêm xuống từ lòng đại-dương sóng xa vọng lại nhiều thương nhớ bâng-khuâng, ưu-tư vời-vợi…
Những hình-ảnh và âm-thanh đó như thì-thầm nhắc lại bao kỷ-niệm vui buồn Anh Chị Em đã có nơi đây, gợi lại bao sinh-hoạt đã cùng nhau tham dự: nào những tối cuối tuần ngồi bên chén trà “Hội-hữu” hay “Sảnh đường” nghe thơ nhạc, hoặc nghe nhau kể-lể chuyện đời, nào những ngày đi công-tác xã-hội hay thực-tập giáo-dục cộng-đồng bận-rộn với dân quê, những buổi du-ngoạn tươi mát ý đời, những đêm văn-nghệ rộn-ràng niềm vui, cũng như những sáng chiều thường-xuyên thảo-luận, học-tập về chuyên-môn, v.v… Tất cả đều nói lên những tâm-tình Anh Chị Em đã có với nhau, với ngôi trường này.
Sau đêm nay, Anh Chị Em sẽ rời ghế trường chia tay về hè để sau đó vào đời chứ không còn trở lại trường cũ như mùa thu năm trước. Chúng tôi cầu chúc Anh Chị Em gặp nhiều điều vui trong đời, những niềm vui sâu-xa từ trong lòng mà có hơn là từ bên ngoài mà nên.
Tục-ngữ ta có câu “Câu chuyện nên quen. Chuyến đò nên nghĩa”. Anh Chị Em đã cùng nhau đi chung một chuyến đò dài. Nay tuy chưa đến bến cùng của sông-nước, nhưng mỗi người phải chia tay sang những con thuyền khác để lại tiếp-tục hành-trình dẫn tới quê-hương xa.
Giây phút phân-ly nào chẳng đượm buồn và đó cũng là thân-phận con người trên cõi thế. Nhưng, khi trăng khuyết rồi tròn, ly-hợp cũng là lẽ thường của cuộc sống, miễn sao trong cách xa mà vẫn không xa cách, và miễn sao đổi thay đều mang cùng một chiều hướng. Anh Chị Em hãy chấp nhận nổi buồn xa cách, trong tim mong vẫn còn niềm vui gặp-gỡ đây đó trên bước đường nghề-nghiệp ở một nơi nào đó trên giải đất quê-hương này.
Đời Anh Chị Em còn dài, dài đủ để không uổng công thắp sáng niềm tin trong đêm tối thiếu những ánh sao soi dẫn bước chân Anh Chị Em đi.
Tuổi Anh Chị Em còn trẻ, qúa trẻ để còn đủ thời-gian tự làm lấy cho mình những gì mình mơ-ước. Với tuổi đôi-mươi, chẳng có gì là muộn. Tất cả đang chờ đón Anh Chị Em: tình-yêu để yêu, tình-bạn để thương, tình quê-hương để nhớ, những nguyện-vọng để thực-hiện, nghề-nghiệp để phụng-sự, v.v… nghĩa là cả một cuộc đời để sống, để xây lên, hoặc nếu cần, để dựng lại.
Mỗi thế hệ có những vui buồn, những ưu-tư riêng, và mặc dầu thế-hệ này có liên-quan với thế-hệ khác. Than trách hay quy lỗi không phải là triết-lý đẹp của một hướng sống cao. Mỗi người trẻ phải tự nói với mình “dậy mà đi”, dù quê-hương có đổ nát mênh-mang vì bom-đạn vẫn chưa thôi trên mảnh đất nhỏ bé này, dù xã-hội có đang phân-hoá tàn-tạ vì cảnh tương-tàn thê-lương đã kéo dài hơn hai mươi năm qua.
Anh Chị Em hãy “dậy mà đi”, đi từ “đêm bây giờ” để tiến đến “đêm mai”, như Trịnh Công Sơn thuộc khoá đàn anh của Anh Chị Em đã hát lên rất chân-tình:
“Đêm bây giờ đêm quá hư vô,
Ôi con người mang trái tim khô.
Đêm bây giờ thắp sáng âu lo,
Hai mươi năm buồn vui hững-hờ”…
Như vậy “đêm bây giờ” dù “qúa hư-vô”, chỉ mang “trái tim khô” với những “âu-lo” và “buồn vui hững-hờ” cũng chẳng có thể làm cho Anh Chị Em buồn-nản, vì rằng đêm mai ngày mới là của Anh Chị Em hướng tới, để xây lên, để dựng lại, để “sống như chưa bao giờ”.
Tôi nhắc lại ý vừa diễn-tả: Anh Chị Em hãy dậy mà đi, lạc-quan vào đời, và tích-cực góp phần mình vào việc xây-dựng đời.
Trước giờ chia tay, tôi cũng muốn nói lại với Anh Chị Em một ước-mong chan-chứa ưu-tư này của trường. Chúng tôi ước-mong rằng dù hoàn-cảnh đời mỗi người chúng ta như thế nào, khi đã dấn thân vào một nghề là chúng ta phải chọn lấy cho mình một hướng đi đầy ý thức. Làm thân con người chẳng một ai có tự-do vô điều-kiện, ngoại hoàn-cảnh giới-hạn. Cho nên giá-trị của con người tự-do là chấp-nhận cái mình phải chọn, và như vậy giá-trị ở thái-độ chọn hơn là ở điều-kiện hay phải chọn.
Tôi tin rằng sau hai năm học ở trường này, Anh Chị Em đã thấy rõ hướng đi phải có của cuộc đời. Mai đây trên bước đường phụng-sự, cầu chúc Anh Chị Em ngày càng vui, yêu nghề và làm được những gì Anh Chị Em muốn làm trong khả-năng của mình.
Tôi cũng tin rằng trong một tương-lai không xa đất nước chúng ta phải được thanh-bình. Khi đó, và ngay cả khi này, cánh đồng văn-hoá giáo-dục cần nhiều nông-phu, những người đổ mồ hôi trên từng mảnh ruộng để cầy, bừa, gieo, cấy, đợi mùa gặt đến đem vui tươi, no ấm cho các xóm-làng thân-yêu.
* * *
Đêm đã khuya, lửa cũng gần tắt, tôi đã nói gì với Anh Chị Em trong câu chuyện lửa tàn đêm nay?
Một lần nữa, nhìn lại khu trường với hàng thông trầm-lặng từng chứng-kiến bao bước chân Anh Chị Em đi về, những công-viên hoa sứ nở muộn, những hành-lang heo-hút gió đông hay phơi-phới gió hè dẫn vào những căn phòng nội-trú rộn-ràng những vui buồn đèn sách và tình bạn ý quê, nghe những khi đêm xuống từ lòng đại-dương sóng xa vọng lại nhiều thương-nhớ bâng-khuâng, ưu-tư vời-vợi…
Nhừng hình-ảnh và âm-thanh đó như vẫn thì-thầm nhắc lại bao kỷ-niệm vui buồn Anh Chị Em đã có với nhau, với ngôi trường này.
Mai đây trên các nẻo đường đời, có khi nào tưởng lại quãng thời gian cuối cùng của những ngày đèn-sách, có lẽ những hình ảnh và âm thanh trên sẽ còn đậm ít nhiều nét sống vấn-vương bên lòng Anh Chị Em chắc không đến nỗi tàn-phai như những vang bóng một thời bị chìm quên vào dĩ vãng.
Anh Chị Em hãy thỉnh thoảng nhớ đến trường cũ, và nhất là nhớ đến nhau, thương mến nhau, nâng-đỡ nhau trên những bước đường đời.
Trong những năm Anh Chị Em sống nơi đây, chúng tôi không nghĩ là đã làm được tất cả cho Anh Chị Em, nhưng chúng tôi đã hết lòng với Anh Chị Em.
Phần Anh Chị Em trong hai năm qua đã cùng nhau đi trên một chuyến đò mà trong hành-trình có những khi chiều xuống, đêm về cắm sào dừng nghĩ ở nhiều bến nước, ngắm trăng thanh đón gió mát cho vui bên bước giang-hồ mà vẫn nhắn nhủ nhau rằng những bến nước ấy chưa phải là bến cùng của quê-hương xa.
Nay chuyến đò chung đã đến lúc rẽ bến, mỗi lữ-khách phải rời đò để đi tiếp lộ-trình còn dài. Chặng đường sẽ vắng-vẻ hơn và lữ-khách sẽ thấy thổn-thức nỗi cô-đơn trên đường đời. Nhưng Anh Chị Em nên nhớ thân-phận con người là cô-đơn.Trong cô-đơn ta gặp được mình, ta gặp được người, ta gặp được Trời... Nhưng cô-đơn mà đừng cô-độc. Muốn vậy, Anh Chị Em hãy luôn nhớ đến nhau, thương mến nhau, nâng đỡ nhau trên những bước đường đời.
Trải qua nhiều năm sống, rồi Anh Chị Em sẽ học được kinh-nghiệm sâu đậm này là chẳng có gì quan-trọng trong đời ngoài tình thương mến nhau. Tình thương mến ấy như “trăng sáng trên môi hoa”, “xua bóng tối trong hồn ta” để ta “tìm về bên nhau” và để “tình người nở đêm sâu" như Đăng Lan hát trong “Thương quá Việt Nam”:
“Trăng sáng ngời trên môi hoa,
Trăng lên tiếng hát vui đêm già,
Trăng sáng ngời trên non xa,
Trăng xua bóng tối trong hồn ta.
Sáng lên trăng, sáng lên trăng,
Sáng cho người tìm về bên nhau,
Sáng lên trăng, sáng lên trăng,
Sáng cho tình người nở đêm sâu”…
Trên đường đời sẽ có những đêm thiếu ánh trăng sao, nhưng trong lòng chúng ta ánh trăng chẳng bao giờ tàn, vì mãi mãi chúng ta vẫn có lòng thương mến nhau.
Anh Chị Em thương mến!
Trên đường đời nghề nghiệp đã chọn, Anh Chị Em hãy can đảm bước lên. Niềm tin của Anh Chị Em ấy là niềm tin của chúng tôi và cũng là ý đợi của quê-hương này.
Cuộc đời là một đi tìm để được gặp, và trên hành-trình tìm gặp đó, hành-trang của chúng ta phải có nhưng đơn-giản, trút bỏ những bận tâm vô-ích, những so-đo nặng-nề để được nhẹ-nhàng như cánh diều nương gió lên cao.
Thương mến từ-biệt Anh Chị Em.
Hiệu trưởng
Trường Sư Phạm Qui Nhơn
Trần Văn Mẫn







